Boeing, SpaceX'e Nasıl Büyük Bir Kaybediş Yaşadı?

Boeing vs SpaceX hikayesi, uzay keşiflerine farklı yaklaşımları olan iki şirketin hikayesidir. Devlet destekli bir devin, özel sektördeki bir genç rakibe karşı kaybetmesinin anlatımıdır.

Rekabetin Başlangıcı

Boeing ve SpaceX arasındaki rekabet, yaklaşık on yıl önce NASA'nın insanlı uzay uçuşları konusundaki üst düzey liderlerinin ajansın Washington, D.C.'deki merkezinde kritik bir toplantı yaptığı zaman başladı. Gündem açıktı: Uluslararası Uzay İstasyonu'nu (ISS) inşa etmekte hayati olan emekli Uzay Mekiği'nin yerini alacak bir araç seçmek.

2014 yılında, NASA mürettebat programı için rekabeti sadece iki şirkete indirdi: Boeing ve SpaceX. O zamanlarda NASA, Boeing'e 4.2 milyar dolar vererek Starliner'ın geliştirilmesini finanse etti. Bu, uzay keşfi tarihindeki önemli bir dönüm noktasıydı ve özel şirketlere astronotları uzaya taşıma sorumluluğu verilmesinin başlangıcını işaretliyordu.

İki farklı mürettebat aracı olması, NASA ve ülke için bir yedek sağlıyor. Program her zaman, bir güvenlik sorunu veya başka bir sorun nedeniyle araçlardan birinin devre dışı kalması durumunda yedek oluşturmak amacıyla farklı prosedürler ve ekipler tarafından desteklenen çok farklı iki araç bulundurmayı hedefledi. Bu çeşitlilik temelli yedekleme stratejisi, uzay seyahatinin doğası gereği zorlayıcı olması anlaşılarak uygulanıyordu.

Boeing'in Starliner aracı, 20 Mayıs 2022'deki ikinci test uçuşunda Uluslararası Uzay İstasyonu'na insansız bir şekilde yaklaştı. Bu, Starliner'ın astronot taşıma yetkililiğini işaret eden önemli bir kilometre taşı oldu. Ancak bu noktaya gelene kadar yolculuk sorunsuz değildi. Kapsülün astronot çıkışı, çoğu 2019'daki ilk test uçuşu sırasında ortaya çıkan teknik sorunlar nedeniyle defalarca ertelendi.

Öte yandan, SpaceX'in Crew Dragon aracı Mayıs 2020'de çıkış yaptı. SpaceX, 2020'den itibaren görevlerine başladı ve o zamandan beri Uluslararası Uzay İstasyonu'na 11 ekip gönderdi. Bu, SpaceX için uzay yarışında önemli bir ilerleme oldu.

Zorlu Rekabet: Boeing vs SpaceX

SpaceX, 23 Nisan'da Crew Dragon ile Uluslararası Uzay İstasyonu'na üçüncü astronot ekibini gönderirken, Boeing hala yeniden kullanılabilir mürettebat ünitesi CST-100 Starliner'ı test ediyordu. Bu, uzay yarışında SpaceX için önemli bir sıçrama anlamına geliyordu.

Boeing'in Starliner'ı, yedi astronota kadar taşıyabilen bir mürettebat kapsülüdür. 5 metre uzunluğunda ve 4.5 metre çapındadır¹. Kapsül, ünitenin yörüngeye fırlatılmasını sağlayan United Launch Alliance'a ait bir Atlas V roketi ile fırlatılır¹. SpaceX'in Crew Dragon kapsüllerinin Meksika Körfezi'ne inip toplanması gerektiği durumda, Starliner kara üzerine iniş yapmak üzere tasarlanmıştır.

Boeing, bu yolculukta birçok zorlukla karşılaşmıştır. Şirketin ikinci insansız test uçuşunu Ağustos ya da Eylül 2021'de yapması bekleniyor, ardından kısa süre sonra insanlı uçuşlar gelecek. Ancak Starliner için roketlerin mevcudiyeti konusunda sorular devam etmekte. Boeing, Starliner'ın operasyonel altı görevini gerçekleştirmek için United Launch Alliance'tan yeterli sayıda Atlas V roketi satın aldı. Ancak, bu fırlatmalardan sonra Atlas V emekli edilecek.

Boeing'in ticari mürettebat programı yöneticisi Mark Nappi, şirketin Starliner fırlatma araçları için "çeşitli seçenekleri" değerlendirdiğini belirtti. Bu seçenekler, SpaceX'ten Falcon 9 satın almak, United Launch Alliance'e yeni Vulcan roketini değerlendirmesi için ödeme yapmak veya Blue Origin'e beklenen New Glenn güçlendiricisi için ödeme yapmak dahil.

Geçmişe baktığımızda, NASA'nın ticari mürettebat yarışmasında SpaceX'ten çok daha iyi bir anlaşma elde ettiği açıktır. SpaceX, 2020'de uzay istasyonuna operasyonel görevlere başlamış olmasına rağmen, Boeing'in Starliner'ının ilk operasyonel görevini 2023'ün ikinci yarısına kadar yapması beklenmiyor.

Gelecek

NASA, SpaceX'e beş ek mürettebat taşımacılığı görevi daha verdiğini onayladı ve SpaceX ile 2030'a kadar toplam insanlı görev sayısını 14'e çıkardı. Buna karşılık, Boeing istasyonun ömrü boyunca altı görev yapacak. Ancak, NASA her iki sağlayıcıdan daha fazla koltuk alma seçeneğini saklı tutuyor.

NASA, kalan tüm koltukları SpaceX'ten almayı, geçmiş performans ve fiyatlandırma nedeniyle büyük olasılıkla tercih ediyor. SpaceX, 2020'de uzay istasyonuna operasyonel görevlere başlamışken, Boeing'in Starliner'ı ilk operasyonel görevini 2023'ün ikinci yarısına kadar yapması beklenmiyor.

Starliner için roketlerin mevcudiyeti hakkında bazı sorular bulunmaktadır. Boeing, Starliner'ın operasyonel altı görevini gerçekleştirmek için United Launch Alliance'tan yeterli sayıda Atlas V roketi satın aldı. Ancak, bu fırlatmalardan sonra Atlas V emekli ediliyor. Geçtiğimiz hafta bir basın toplantısında, Boeing'in ticari mürettebat programı yöneticisi Mark Nappi, şirketin Starliner fırlatma araçları için "çeşitli seçenekleri" değerlendirdiğini belirtti. Bu seçenekler arasında SpaceX'ten Falcon 9 satın almak, United Launch Alliance'e yeni Vulcan roketini değerlendirmesi için ödeme yapmak veya Blue Origin'e beklenen New Glenn güçlendiricisi için ödeme yapmak yer alıyor.

Jeff Bezos'un Blue Origin'i, Rocket Lab ve Lockheed Martin ile Boeing'in ortak girişimi olan United Launch Alliance gibi birçok uzay projesi, bu yıl SpaceX'in omurgası olan Falcon 9 ile rekabet edebilmek için yeni ağır yük fırlatma roketlerini piyasaya sürmeye hazırlanıyor.

Uydu endüstrisindeki son bir gelişme olarak, Boeing düşük dünya yörüngesi (LEO) uydu takımyıldızı için lisansını bırakma kararı aldı, bu proje SpaceX'in Starlink ağı ile yarışacaktı. Boeing'in geniş bant internet takımyıldızı kurma planları resmen sona erdi.

Sonuç olarak, Boeing ile SpaceX arasındaki rekabet henüz sona ermiş değil. SpaceX öne geçmiş olsa da, uzay yarışı bir maraton gibi, bir sprint değil. Gelecek, Boeing'in zorluklarını aşarak SpaceX'e yetişip yetişemeyeceğini gösterecek. Bu iki dev arasındaki rekabet, kesinlikle uzay keşfinin geleceğini şekillendirmeye devam edecek.