Çocuğum Bencil mi: Paylaşmayı Nasıl Öğretirim?

Çocuğumuzun diğer çocuklarla oyuncaklarını paylaşmayı reddettiği, arkadaşlarımızı çocuklarıyla ziyaret ettiğimizde sık sık utanırız. Ya da salıncak ya da topu tekellerine alıp başka çocuklarla paylaşmak istemediklerinde durum daha da kötüleşir. Çocuk kardeşleriyle oyuncak veya eşyalarını paylaşmayı reddettiğinde bu durum daha da karmaşık hale gelir. Çocuğunuzun bencil olduğunu mu düşünüyorsunuz? Onların cömert olmasını ve başkalarıyla paylaşmayı öğrenmesini mi istiyorsunuz? Öyleyse, bu makale size yönelik.

Öncelikle iki ila altı yaş arasındaki bir çocuğun bilişsel gelişim aşamasında olduğunu bilmelisiniz. Yeni şeyler öğreniyorlar ve dikkatleri daha çok kendilerine odaklanmış durumda, bu yüzden bu aşamada davranışları bencilce görünebilir. Henüz dünyayı ya da başkalarını net bir şekilde göremiyorlar. Altı ila on üç yaşları arasında bir çocuk, dürtülerini kontrol etmeye başlar ve başkalarını ve onların ihtiyaçlarını daha iyi anlamaya başlar. Ancak, ergenler, karışık duygularla mücadele ettiklerinde bencilce davranışlara geri dönebilirler, bu da başkalarını düşünmeyi zorlaştırır çünkü kendilerini ve çalkantılı duygularını anlamakla meşguldürler. Sorunu anlamak ve nasıl çözebileceğinizi öğrenmek için bu makaleyi okumaya devam edin.

Bencil Çocukla Ne Demek İstiyoruz?

Bencil bir çocuk, yalnızca kendi ilgi alanları ve ihtiyaçlarıyla ilgilenen bir çocuktur. Bir oyuncağı seviyorsa, sadece ona aittir; salıncağı eğlenceli buluyorsa, başka çocukların sırasını beklemeden kullanacaktır. Bencilliği iki yaşından itibaren çocuklarda fark edebilirsiniz, genellikle öğrendikleri ilk beş kelimeden birinde, sahipliği yansıtır. Bu nedenle, buradaki bencillik yaş aşamasını yansıtır, çocuğun kişiliğini değil.

İçgüdüsel ve doğal olması, onu görmezden geleceğimiz anlamına gelmez. Ana rolümüz çocuğa rehberlik etmektir. Çocuk bu aşamada bencil davranırsa kızmayın veya cezalandırmayın; sakince açıklayın. Unutmayın, buradaki bencillik, gelişim aşamalarının bir parçasıdır; bencilliğin çocuğun sosyal etkileşimlerini, özellikle akranlarıyla olan ilişkilerini olumsuz etkilemesini istemiyoruz. Ancak, çocuğun mülkiyet kavramını da anlamasını istiyoruz. Çocuklara her şeyi paylaşmayı öğretmek, mülkiyet ve mahremiyet duygularını göz ardı eder. Onlara bazı eşyalarını paylaşmayı öğreteceğiz, ancak sadece kendi rızalarıyla.

Altı yaşını geçen bencillik, düzeltilmesi gereken bir davranış olarak kabul edilir. Bencil davranışı düzeltmek için çocuğun bencil ve paylaşmaya istekli olmamasına neden olan motivasyonları anlamanız gerekecek. Bencil çocukların cimrilik gibi ilgili başka davranışlar sergilediğini, sürekli hak ettiğinden daha fazlasını isteme eğiliminde olduklarını görebilirsiniz. Kıskançlık da bencil bir çocuğa eşlik edebilecek bir duygu olabilir. Bencillik, para, yiyecek ve eşya gibi maddi ihtiyaçlara odaklanabilir veya duyusal ihtiyaçlara, bencil çocuk sevginizi, zamanınızı ve hatta dokunuşunuzu tekelleştirmek isteyebilir, kardeşlerinin dikkatinizden hiçbir şey almamalarını sağlamak adına her şeyi yapabilir.

Çocukta Bencilliğin Belirtileri:

- Red edememe: Bencil bir çocuk, istediklerine hakkı olduğunu düşünür ve istekleri reddedilirse, sebepleri verilse bile, öfke nöbetleri geçirir veya ağlayabilir.

Alır ama vermez: Bencil bir çocuk, kendisine verilen her şeyi en ufak bir minnettarlık göstermeden alır. Bir şey isterken nadiren "lütfen" veya "teşekkür ederim" gibi kelimeler kullanır.

Evrenin merkezi: Bencil bir çocuk başkalarını dikkate almaz, daha iyi bir muamele hak ettiğine ve ihtiyaçlarının öncelikli olması gerektiğine inanır.

Açgözlülük ve tatminsizlik: Bencil bir çocuk, verdiğinizle asla yetinmez ve her zaman daha fazlasını bekler ve talep eder.

Diğer belirtiler: Bencil bir çocuk genellikle dağınıktır, kendilerinden küçük ya da zayıf olanlara karşı empatiden yoksundur, oyun sırasında saldırganlığa meyillidir, dikkat çekmek için yetişkinleri böler ve kontrol etme eğilimindedir.

Bencilliğin Nedenleri Nelerdir?

Bencillik doğal ve çevresel nedenlere ayrılır:

Doğal nedenler:

- Yaş aşaması: Daha önce de bahsedildiği gibi, çocuğun bu aşamalarda kendilerine odaklanmasına neden olan özellikler.

- Temel ihtiyaçlar: Erken çocukluk dönemi, çocuğun doğal ihtiyaçlarını karşılamak için çok fazla dikkat ve bakım gerektirir, bu da güçlü bir şekilde yetişkinlere bağımlılığa ihtiyaç duyurur. Bu aşama doğal olarak çocuğun ailenin merkezi gibi hissetmesine neden olur, bu genellikle çocuk yeme ve giyinme gibi temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek konusunda daha bağımsız hale geldikçe azalır.

Çevresel nedenler:

- İhmal veya aşırı hoşgörü: Eğer çocuğun çevresi aşırı şımartma veya önemli ölçüde ihmal içeriyorsa, her iki durumda da çocuk, ihtiyaçlarını karşılamak için bencilliğe yönelebilir, kimse umursamadığı için veya aşırı dikkat, evrenin merkezi gibi hissetmelerine ve başkalarının ihtiyaçlarının önemsiz olduğuna inanmalarına neden olur.

- Başkalarını taklit etmek: Çocuğa yakın olanlar bencilse ve başkalarının ihtiyaçlarını ve duygularını önemsizmiş gibi davranıyorsa, çocuk benzer bencil davranışları başkalarına karşı kopyalayıp uygular.

Çocuğumun Bencil Davranışını Nasıl Düzeltebilir ve Paylaşmayı Nasıl Öğretebilirim?

1 – Pozitif ve Negatif Pekiştirme:

Çocuklarda olumsuz davranışları ele almak, pozitif ve negatif pekiştirme yoluyla gerçekleştirilebilir. Bencil davranışı çocukla konuşarak ve ilişkilerini nasıl etkilediğini, yaşılarına uygun bir dille anlatın. Diğer çocuklarla görüşmeden önce, çocuğunuza paylaşmayı ve misafirlere nazik olmayı hatırlatın, uygun davranırsa ödüllendirileceğini vadedin. Bu, farklı durumlarda tekrarlanmalı, çocuğun davranışı dikkatle gözlemlenmeli ve diğer yetişkinler ve çeşitli ortamlarda çocukla ilgilenen bakım sağlayıcılarla aynı amaç doğrultusunda iletişim kurulmalıdır. Pekiştirme aşamalı olarak haftalık ve ardından aylık olacak şekilde azaltılmalı ve paylaşım, çocuğun düzenli davranışı haline gelene kadar bu olumlu pekiştirme sürdürülmelidir. Alternatif olarak, negatif pekiştirme, bencil davranışların sorun teşkil etmesinin ardından çocuğun en sevdiği oyuncak veya aktiviteye bir gün veya daha fazla süre erişiminin yasaklanması gibi sonuçlar içerir. Çocuk, davranışları için olumlu ve olumsuz teşviklerin önceden farkında olacaktır ve bu da onlara neyi nasıl yapmaları gerektiğini daha iyi anlamalarına yardımcı olur. Tek bir davranış üzerine odaklanmalı ve çocuk gerçekten kısa bir süre iyi bir davranış sergilediğinde cesaretlendirilmelidir, böylece yeniden deneme motivasyonunu bulurlar.

2- Hayal Gücüne Dayalı Oyunlar ve Takım Oyunları

Çocuklar birçok olumlu davranışı, özellikle erken çocukluk döneminde hayal gücüne dayalı oyunlar aracılığıyla öğrenirler. Çocuğunuzla oyun oynayabilir ve paylaşım kavramını eğlenceli bir şekilde dolaylı olarak aktarabilirsiniz. Takım oyunları da çocuklarda takım ruhunu geliştirmeye yardımcı olur. Çocuğu, takım üyelerinin işbirliği olmadan kazanamayacağı grup oyunlarına dahil edin. Benzer aktiviteleri gündüz bakımı veya okulda bakım sağlayıcılara önerebilirsiniz. Çocukla düzenli olarak etkileşime giren diğerleriyle çabalarınızı güçlendirmek daha büyük sonuçlar verir. Takım oyunlarına katılım, paylaşımı, takım çalışmasını teşvik eder, bencilliği azaltır ve çocuğun genel kişiliğini geliştirir.

3- Hikaye ve Filmlerin Kullanımı

Hikayeler ve filmler, çocuklara olumlu davranışlar öğretmek için çok etkili araçlardır. Bir hikaye veya film, çocuğu bir maceraya ortak ediyormuş gibi hissettirir, mesajları dolaylı olarak iletir. Çocuğunuzla hikaye veya filmi dolaylı sorularla analiz edebilir, verdiği cevaplarla onların mesajı daha iyi anlamalarına yardımcı olabilirsiniz, bu sayede doğrudan söylemek yerine kendi kendilerine keşfederler.

4- Gönüllülük Faaliyetleri

Çocukları gönüllü faaliyetlere dahil etmek, davranışları üzerinde çok olumlu bir etki yaratır ve ayrıcalıklarının değerini daha iyi anlamalarına yardımcı olur. Çocuğunuzu, çocuklar için ikramlar, oyuncaklar veya boyama kitapları satın aldıktan sonra bir yetimhaneye götürebilir ve birlikte oynamayı ve ardından hediyeleri dağıtmayı teklif edebilirsiniz. Çocuğu, muhtaçları besleme veya huzurevlerini ziyaret etme çalışmalarına dahil edin. Kamusal parkları temizleme ve sokakları güzelleştirme gibi topluluk aktivitelerine katılım da faydalıdır.

5- Uzmanla Görüşme

Bir çocuğun davranışlarını değiştirmek, çaba ve zaman gerektiren bir süreçtir, ancak çocuğunuzun olumsuz davranışlarının kötüleştiğini fark ederseniz ve çoğu çabanız başarısız olmuşsa, profesyonel yardım almaktan çekinmeyin. Çocuğunuzun davranışını ayarlamasına yardımcı olabilecek bir davranış değişikliği uzmanına ihtiyaç duyacaksınız. Ergenliğe kadar beklememek tercih edilir, çünkü davranış değişikliği çocukluk döneminde daha kolaydır.